Conclusie A-G IJzerman 21 december 2017, ECLI:NL:PHR:2017:1461

A-G IJzerman heeft conclusie genomen naar aanleiding van het beroep in cassatie van de staatssecretaris van Financiën tegen de uitspraken van het gerechtshof Amsterdam van 23 mei 2017, nr. 16/00496 t/m 16/00499. Op 14 juni 1982 is erflater overleden. Ten tijde van het overlijden woonde erflater in Nederland. Zijn echtgenote, belanghebbende, en hun drie kinderen zijn de erfgenamen van erflater; elk voor een kwart van de nalatenschap. Belanghebbende heeft op 18 februari 1983 aangifte voor het recht van successie, thans: erfbelasting, gedaan. In de aangifte heeft belanghebbende ten onrechte geen melding gemaakt van het aanwezige, aanzienlijke buitenlandse vermogen van erflater. Aan belanghebbende is met dagtekening 30 september 1983 een aanslag in het successierecht opgelegd, waarin het buitenlandse vermogen niet was begrepen. De Inspecteur heeft het in 1982 vererfde buitenlandse vermogen nadien niet zelfstandig ontdekt, maar bij brief van 1 februari 2012 heeft belanghebbende dat gemeld aan de Inspecteur, bij wege van vrijwillige verbetering als bedoeld in artikel 67n van de AWR. De Inspecteur heeft aan belanghebbende met dagtekening 10 april 2014 een navorderingsaanslag in het recht van successie opgelegd naar een belastbare verkrijging van € 13.648.602. Het door belanghebbende verschuldigde successierecht bedraagt € 3.600.696. De grondslag voor de navorderingsaanslag is het in 1983 niet aangegeven buitenlandse vermogen. In bezwaar tegen de navorderingsaanslag heeft belanghebbende gesteld dat de wettelijke bevoegdheid tot het opleggen van een navorderingsaanslag over de verkrijging op 14 juni 1982, ten tijde van de oplegging daarvan, op 10 april 2014, was verjaard. Volgens belanghebbende moet de navorderingsaanslag daarom worden vernietigd. Het gaat in deze procedure, thans in cassatie, over de interpretatie van het overgangsrecht ter zake van de opvolgende wettelijke regelingen van de verjaringstermijn voor navordering, bij het overgaan van een bepaalde wettelijke regeling in een opvolgende wettelijke regeling. In de regelingen zijn vier wettelijke fasen te onderscheiden. Wettelijke fase 1. Tot 31 december 1984 gold dat door verjaring de bevoegdheid tot het opleggen van een navorderingsaanslag in het successierecht, ingeval de aangifte over buitenlands vermogen niet, onjuist of onvolledig was gedaan, verviel na vijf jaren, te rekenen vanaf de dag waarop de bedoelde onjuistheid of onvolledigheid ter kennis van de inspecteur was gekomen. In fase 1 was dus niet van belang hoe lang geleden de verkrijging had plaatsgevonden, maar werd uitgegaan van het tijdstip van ontdekking van een bepaalde onjuistheid door de inspecteur. Na ontdekking had de inspecteur vervolgens vijf jaren de gelegenheid om een navorderingsaanslag op te leggen. Wettelijke fase 2. Met ingang van 1 januari 1985 is artikel 66 van de Successiewet gewijzigd. Aangesloten is bij de voor navordering in het algemeen geldende termijnen ingevolge de AWR. Dat betekent ook dat voor de berekening van de uiterste termijnen voor het nog kunnen opleggen van een navorderingsaanslag, niet meer werd uitgegaan van het tijdstip waarop de inspecteur een bepaalde onjuistheid ontdekt had. De navorderingstermijn werd wettelijk gesteld op vijf jaren, ingaande na de dag van de inschrijving van de akte van overlijden in de registers van de burgerlijke stand. Deze wetswijziging is, ingevolge het voorziene overgangsrecht, destijds ingegaan voor verkrijgingen krachtens erfrecht die hebben plaatsgevonden vanaf 1 januari 1985. Wettelijke fase 3. Met ingang van 8 juni 1991 is een verlengde navorderingstermijn van twaalf jaren voor in het buitenland gehouden of opgekomen vermogensbestanddelen ingevoerd in artikel 16, vierde lid, van de AWR. Ingevolge het overgangsrecht blijft de gewijzigde tekst van artikel 16, vierde lid, van de AWR buiten toepassing voor gevallen waarin, op het tijdstip onmiddellijk voorafgaande aan de inwerkingtreding van deze wet, de bevoegdheid tot het vaststellen van een navorderingsaanslag reeds was vervallen. Wettelijke fase 4. Met ingang van 1 januari 2012 is er geen wettelijke verjaring meer van de navorderingsbevoegdheid voor erfbelasting ter zake van, later bij de inspecteur bekend geworden, buitenlands vermogen. Deze vierde, de huidige, fase speelt in deze procedure in cassatie geen rol meer. Het Hof is tot het oordeel gekomen dat belanghebbende zicht terecht beroept op verjaring en heeft de navorderingsaanslag vernietigd. In cassatie wordt van de kant van de Staatssecretaris gesteld dat het overgangsrecht zo moet worden uitgelegd dat in casu nog steeds geldt de in principe onbeperkte navorderingstermijn van wettelijke fase 1. De A-G noemt vijf argumenten waarom het oordeel van het Hof, dat hier sprake is van verjaring, juist te achten is. 1) Het algemeen aanvaarde uitgangspunt dat een in werking getreden wettelijke bepaling in beginsel onmiddellijke werking heeft. Toegepast op de onderhavige zaak, betekent dit dat de verlengde navorderingstermijn van twaalf jaren van toepassing is op alle rechtsfeiten en omstandigheden die zich hebben voorgedaan voor de inwerkingtreding van de Wijzigingswet van 22 mei 1991, per 8 juni 1991, waaronder dus ook verkrijgingen van voor 1 januari 1985, zoals die van belanghebbende. 2) Dat het bij de invoering van fase 3 voorziene overgangsrecht, dat niet ziet op belanghebbende, is te zien als een uitzondering op het algemene uitgangspunt van directe werking. 3) Dat áls de wetgever in het overgangsrecht van fase 2/3 eerbiedigende werking had willen opnemen voor het overgangsrecht getroffen voor fase 1/2, het op de weg van de wetgever had gelegen de in zoverre voor die oude groep voortgezette regeling van onbeperkt navorderen, te expliciteren. Nu dit niet is gebeurd kan er vanuit worden gegaan dat dit niet de intentie van de wetgever is geweest. 4) Dat in de wetsgeschiedenis van fase 3 is opgemerkt dat een onbeperkte navorderingsbevoegdheid in strijd komt met het belang dat in Nederland wordt gehecht aan de rechtszekerheid die de burger toekomt en dat een verdere verlenging van de navorderingstermijn dan twaalf jaren een te fors te achten inbreuk op het rechtszekerheidsbeginsel is. Het komt de A-G voor dat de hier in het middel van de Staatssecretaris voorgestelde uitkomst, als neerkomend op continuering van de onbeperkte navordering in de tijd volgens fase 1, in strijd komt met de gedachtenvorming zoals die bij de wetgever was geworden in fase 3. 5) Dat de A-G een zekere voorkeur voelt voor uitleg van overgangsrecht bij termijnbepalingen ten gunste van de belastingplichtigen, als de nieuwe wetgeving daarvoor ruimte laat. Vaagheid van de kant van de wetgever, zou hij bij voorkeur niet willen brengen ten laste van de belastingplichtigen. Aldus faalt het middel van de Staatssecretaris. De conclusie strekt ertoe dat het beroep in cassatie van de Staatssecretaris ongegrond dient te worden verklaard.

De uitspraak op rechtspraak.nl