Bijlage 5 Regeling modellen en toetsingskader geregionaliseerde beroepsopleidingen en kwalificaties mbo: behorende bij artikel 5, tweede lid

Regeling modellen en toetsingskader geregionaliseerde beroepsopleidingen en kwalificaties mbo

Experiment Ruimte voor de regio In de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) zijn bepalingen opgenomen over de ontwikkeling en toetsing van kwalificatiedossiers voor het middelbaar beroepsonderwijs, in de artikelen 7.2.3, 7.2.4, 7.2.5, 7.2.6 en 9.2.1 derde lid. Aanvullend op deze wettelijke bepalingen is t.b.v. het experiment geregionaliseerde kwalificaties een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB)1Besluit experiment geregionaliseerde beroepsopleidingen en kwalificaties mbo, Staatsblad 18 december 2018 (Stb. 2019, nr. 2) vastgesteld. De aanvullende bepalingen en voorschriften in de AMvB wijken deels af van met name artikel 7.2.4 van de WEB, met de intentie om innovaties te stimuleren in de regio met passende mbo arrangementen die, gevat in een breed kader, accuraat inspelen op regionale arbeidsmarktbehoeftes. Kwalificaties die ontwikkeld zijn op basis van de genoemde AMvB vormen een onderdeel van de bestaande kwalificatiestructuur, maar nemen daarbinnen een bijzondere, tijdelijke positie in. Om die reden zijn de zes kwaliteitscriteria die gelden voor de kwalificatiestructuur en de daarmee verband houdende producten eveneens van toepassing op de geregionaliseerde kwalificatie. Dit toetsingskader is afgeleid van het al vastgestelde Toetsingskader Kwalificatiedossier en keuzedelen. De hoofdstukken beschrijven de criteria aan de hand waarvan de kwaliteit wordt getoetst van de kwalificaties met regionale specialisatie die ontwikkeld worden in het experiment ‘Ruimte voor de regio’ (hierna geregionaliseerde kwalificaties) en de regionale keuzedelen. Specifieke, regionaal georiënteerde innovaties op het niveau van de regionale arbeidsmarkt, nog niet vermeld op het niveau van bestaande landelijke kwalificaties, fungeren als belangrijkste argument voor de ontwikkeling van een geregionaliseerde kwalificatie, om de aansluiting tussen de regionale arbeidsmarkt en het opleidingsaanbod te optimaliseren. De binnen het experiment ‘Ruimte voor de Regio’ ontwikkelde geregionaliseerde

– een verbeterde aansluiting tussen onderwijs en de regionale arbeidsmarkt;
– het vergroten van het eigenaarschap van docenten en (regionale) werkgevers m.b.t. de inhoud van het onderwijs;
– een versterking van de kwaliteit en innovatiekracht van het onderwijs.
1) Doelmatigheid: de geregionaliseerde kwalificaties en (regionale) keuzedelen sluiten in kwaliteit en kwantiteit aan op de vraag vanuit de (regionale) arbeidsmarkt, samenleving en vervolgonderwijs.
2) Uitvoerbaarheid: de geregionaliseerde kwalificaties en (regionale) keuzedelen zijn uitvoerbaar voor onderwijsinstellingen, leerbedrijven en andere gebruikers van de geregionaliseerde kwalificaties ten behoeve van het onderwijs, de examinering en de beroepspraktijkvorming (bpv).
3) Herkenbaarheid: de geregionaliseerde kwalificaties en (regionale) keuzedelen zijn herkenbaar voor bedrijfsleven, onderwijsveld en studenten.
4) Transparantie: de geregionaliseerde kwalificatie vormt in samenhang met de kwalificatiestructuur een transparant en overzichtelijk geheel. De geregionaliseerde kwalificatie geeft overzichtelijk de kwalificatie-eisen aan conform het model ‘geregionaliseerde kwalificatie’ en bijbehorende instructie. De geregionaliseerde kwalificaties zijn zo beschreven dat studenten een goed onderbouwde keuze voor een daaraan verbonden opleiding kunnen maken, werkgevers weten wat ze kunnen verwachten van studenten die een bpv-plek of baan vervullen.
5) Flexibiliteit: het proces van de totstandkoming van de geregionaliseerde kwalificaties staat er borg voor dat er alert en adequaat gereageerd wordt c.q. is op ontwikkelingen op de regionale arbeidsmarkt die moeten leiden c.q. hebben geleid tot duurzame aanpassingen van de kwalificatie-eisen.
6) Duurzaamheid: de geregionaliseerde kwalificaties en (regionale) keuzedelen leveren een solide basis voor de inhoudelijke inrichting van het onderwijs, de examinering en de bpv. De geregionaliseerde kwalificaties zijn bestendig tegen korte-termijn-veranderingen binnen het onderwijs en de beroepsuitoefening; zodanig dat de onderwijsinstellingen het onderwijs goed kunnen organiseren en werkgevers stabiel zicht hebben op de kwaliteiten van de beginnend beroepsbeoefenaar.
a. De geregionaliseerde kwalificatie bevat de kwalificatie-eisen voor de beginnend beroepsbeoefenaar die aansluiten op de actuele vraag van de (regionale) arbeidsmarkt en van instellingen voor vervolgonderwijs en welke anticiperen op toekomstige ontwikkelingen.
b. De kwalificatie-eisen in (het landelijke en regionale deel van) de geregionaliseerde kwalificatie zijn drievoudig kwalificerend. Naast kwalificatie-eisen voor het beroep bevat de geregionaliseerde kwalificatie de kwalificatie-eisen voor de generieke examenonderdelen Nederlandse taal en rekenen met een verwijzing naar de bij de betreffende mbo-niveaus behorende referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen en een verwijzing naar de kwalificatie-eisen voor het generieke examenonderdeel loopbaan en burgerschap. Geregionaliseerde kwalificaties op niveau -4 bevatten tevens kwalificatie-eisen voor het generieke examenonderdeel Engels met een verwijzing naar de niveaus van het Europees raamwerk voor moderne vreemde talen (CEF / ERK).
c. De geregionaliseerde kwalificatie is breed toe leidend naar de arbeidsmarkt en biedt ruimte voor een regionale inkleuring van de beroepsopleiding. (Het voorziet in een regionale behoefte, maar de kwalificatie behoudt ondanks zijn regionale focus een landelijk civiele effect.) De geregionaliseerde kwalificatie is ontwikkeld in samenspraak met ten minste twee bedrijven op de regionale arbeidsmarkt.
d. Het landelijke deel van de geregionaliseerde kwalificatie is gebaseerd op door sociale partners gelegitimeerde beroepeninformatie die aansluit bij de arbeidsmarkt.
e. Het landelijke deel is gebaseerd op een kwalificatie die opgenomen is in de AMvB of daaraan is toegevoegd middels ministeriële regeling en bevat kerntaken uit het kwalificatiedossier behorende bij die kwalificatie. Bij wijze van uitzondering kunnen ook kerntakenuit andere kwalificaties daarvan deel uitmaken dan bedoeld in dat lid indien dit wenselijk is voor het beroep of de groep van samenhangende beroepen waarop de geregionaliseerde kwalificatie zich richt.
f. De geregionaliseerde kwalificatie is relevant voor de arbeidsmarkt en het landelijke deel is door ten minste twee mbo-instellingen gezamenlijk aangevraagd.
g. Er is sprake van duurzaam kwalitatief en kwantitatief voldoende vraag naar gediplomeerden van de opleiding die op de geregionaliseerde kwalificatie is ingericht;
h. Relevante beroepsvereisten als beschreven in artikel 7.2.6. van de WEB, of verwijzingen ernaar, zijn opgenomen in het landelijke deel van de geregionaliseerde kwalificatie. De geregionaliseerde kwalificatie is niet in tegenspraak met deze beroepsvereisten.
i. Alleen indien dit bij of krachtens AMv B (op basis van artikel 7.2.3. van de WEB) is bepaald, kan in de geregionaliseerde kwalificatie zijn vermeld dat er sprake is van een onderdeel van een kwalificatie waaraan een certificaat is verbonden.
j. Het regionale deel van de geregionaliseerde kwalificatie is in overleg met werkgevers in de regio ontwikkeld. Voor de ontwikkeling van het regionale deel is een samenwerkingsovereenkomst gesloten tussen de betrokken werkgevers en de onderwijsinstelling
k. In de kwalificatiestructuur vormt het (regionale) keuzedeel het onderdeel waarmee:
• de student zijn positie op de (regionale) arbeidsmarkt versterkt door verbreding en/of verdieping bovenop de geregionaliseerde kwalificatie waaraan het keuzedeel is verbonden en/of
• de student zijn positie bij de aansluiting op het naastgelegen hogere opleidingsniveau voor de onderscheiden kwalificatie(s) waaraan het keuzedeel is verbonden versterkt.
• mbo-instellingen flexibel in kunnen spelen op (regionale) arbeidsmarktontwikkelingen. Het (regionale) keuzedeel maakt geen onderdeel uit van de kwalificatie(s) waaraan het keuzedeel is verbonden en het overlapt niet ondoelmatig met de kwalificatie(s) waaraan het gekoppeld is.
l. Het (regionale) keuzedeel voldoet op alle elementen aan het 'Model keuzedeel mbo’ inclusief de 'Instructies bij de ontwikkeling van geregionaliseerde kwalificaties mbo, keuzedelen en verantwoordingsinformatie'.
m. In de verantwoordingsinformatie bij de geregionaliseerde kwalificatie wordt verwezen naar de beroepeninformatie die van toepassing is op het landelijke deel van de geregionaliseerde kwalificatie.
n. Uit de samenwerkingsovereenkomst blijkt dat de betrokken werkgevers samen gedurende het experiment voldoende praktijkplaatsen voor de desbetreffende geregionaliseerde beroepsopleiding bieden en dat er in de regio voldoende arbeidsmarktperspectief is voor afgestudeerden van die opleiding. In de verantwoordingsinformatie is een toelichting op de regionale arbeidsmarktrelevantie opgenomen.
o. In geval van beroepsvereisten is in de verantwoordingsinformatie bij het de geregionaliseerde kwalificatie de goedkeurende verklaring van het betreffende vakdepartement opgenomen als ook een toelichting op de wijze waarop de beroepsvereisten verwerkt zijn in de kwalificatie.
p. In geval van bijzondere vereisten is dit in de verantwoordingsinformatie bij de geregionaliseerde kwalificatie beschreven. Waar relevant is verantwoord hoe die verwerkt zijn in de kwalificatie.
q. In geval dat aan een deel van een geregionaliseerde kwalificatie een certificaat verbonden is, is een toelichting op de relevantie van het certificaat opgenomen in de verantwoordingsinformatie.
r. In de verantwoordingsinformatie bij de geregionaliseerde kwalificatie is een beschrijving opgenomen van ontwikkelings- en doorgroeimogelijkheden van studenten binnen de beroepskolom na het behalen van de kwalificatie.
a. Op basis van het experiment Ruimte voor de regio kunnen onderwijsinstellingen een evenwichtig gespreid aanbod van (geregionaliseerde) opleidingen verzorgen die kwalitatief en kwantitatief afgestemd is op (regionaal) vraag en aanbod.
b. De geregionaliseerde kwalificatie is uitvoerbaar voor onderwijsinstellingen en leerbedrijven binnen de daarvoor geldende (formele) kaders met betrekking tot (bijvoorbeeld) het onderwijs, de examinering, de beroepspraktijkvorming (bpv) en de verantwoording.
c. De studielast van het landelijke deel bedraagt ten minste 60% van de studielast van de kwalificatie op basis waarvan de geregionaliseerde kwalificatie ontwikkeld is. Het landelijke deel omvat de eisen voor de generieke examenonderdelen Nederlandse taal en rekenen, Engels (alleen voor niveau 4) en Loopbaan en burgerschap.
d. Geregionaliseerde kwalificaties kunnen ontwikkeld worden voor de basisberoepsopleiding, de vakopleiding, de middenkaderopleiding en de specialistenopleiding. Ze zijn zodanig beschreven dat het daarop door de onderwijsinstellingen in te richten onderwijsprogramma studeerbaar is binnen de geldende voorschriften: Indien dit in verband met de aard van de opleiding noodzakelijk is, kan voor de middenkaderopleiding een langere studieduur worden vastgesteld. Deze opleidingen dienen te voldoen aan de daarvoor door de minister van OCW geformuleerde criteria conform art. 7.2.4a. van de WEB.
I. ten minste één en ten hoogste twee volledige studiejaren voor de basisberoepsopleiding;
II. ten minste twee en ten hoogste drie volledige studiejaren voor de vakopleiding;
III. drie volledige studiejaren voor de middenkaderopleiding;
IV. één volledig studiejaar voor de specialistenopleiding.
e. De beschrijving van de kwalificatie-eisen per geregionaliseerde kwalificatie biedt voldoende houvast voor onderwijsinstellingen en andere betrokkenen (waaronder leerbedrijven en leveranciers) voor de inhoudelijke inrichting van onderwijsprogramma's, examinering en bpv. De geregionaliseerde kwalificatie bevat geen eisen betreffende de vorm van opleidingen (zoals bijvoorbeeld de didactiek).
f. De studielast van het regionale deel bedraagt maximaal 25% van de studielast van de desbetreffende geregionaliseerde beroepsopleiding.
g. Docenten worden betrokken bij de ontwikkeling van het regionale deel.
h. Het (regionale) keuzedeel is uitvoerbaar voor onderwijsinstellingen en leerbedrijven binnen de daarvoor geldende (formele) kaders met betrekking tot (bijvoorbeeld) het onderwijs, de examinering en de beroepspraktijkvorming (bpv).
i. Het (regionale) keuzedeel mag niet groter zijn dan de keuzedeelverplichting van het soort opleiding waaraan het keuzedeel gekoppeld is. Het keuzedeel moet bovendien passend zijn voor de studielast die aan het keuzedeel meegegeven wordt.
j. In de verantwoordingsinformatie is informatie opgenomen over de uitvoerbaarheid van de geregionaliseerde kwalificatie door onderwijsinstellingen en leerbedrijven. Onderwijs en bedrijfsleven zijn bereid om op te leiden voor de betreffende geregionaliseerde kwalificatie.
k. In de verantwoordingsinformatie is informatie opgenomen over een terugvaloptie, waardoor studenten tussentijds kunnen uitstromen naar een andere verwante opleiding.
l. In de verantwoordingsinformatie bij de geregionaliseerde kwalificatie is een onderbouwing geleverd voor de nominale studieduur van middenkaderopleidingen indien deze een studieduur mogen hebben van langer dan drie jaar.
m. In geval van bijzondere vereisten is in de verantwoordingsinformatie bij de geregionaliseerde kwalificatie een toelichting gegeven op de uitvoerbaarheid er van.
a. De naamgeving levert voldoende herkenbaarheid op voor het (regionale) bedrijfsleven, onderwijsinstellingen en studenten en is voldoende onderscheidend in relatie tot verwante (geregionaliseerde) kwalificatie(s), kwalificatiedossier(s) en cross-over kwalificatie(s).
b. De geregionaliseerde kwalificatie geeft een actuele en relevante beschrijving van de beroepshandelingen van een beginnend beroepsbeoefenaar.
c. De geregionaliseerde kwalificatie is opgenomen in één opleidingsdomein
d. De herkenbaarheid van de geregionaliseerde kwalificatie komt tot uiting door (te ontwikkelen) regionale keuzedelen of bestaande keuzedelen (15% van de totale studiebelasting) en het regionale deel van de kwalificatie (max. 25% van de totale studiebelasting).
e. Voor het landelijke deel van de geregionaliseerde kwalificatie is de sectorkamer penvoerder welke ook penvoerder is voor de kwalificatie(s) waarop deze is gebaseerd.
f. De geregionaliseerde kwalificatie bouwt voort op verwante examenprogramma's in het vmbo.
g. De geregionaliseerde kwalificatie is gericht op uitstroom naar de arbeidsmarkt en op verwante kwalificaties op het naast-hogere opleidingsniveau. Voor middenkaderopleidingen betreft dat verwante kwalificaties in het hbo.
h. Onderwijsinstelling(en) en het (regionale) bedrijfsleven zijn betrokken bij de ontwikkeling van de geregionaliseerde kwalificatie.
i. De onderwijsinstelling heeft een samenwerkingsovereenkomst gesloten met de werkgevers die zijn betrokken bij de ontwikkeling van het regionale deel van de geregionaliseerde kwalificatie en, indien van toepassing, de regionale keuzedelen.
j. Het regionale deel van de kwalificatie kan door een instelling ontwikkeld worden indien de instelling beschikt over een beschikking voor het landelijk deel van de geregionaliseerde kwalificatie.
k. Het regionale deel van een geregionaliseerde kwalificatie bevat kerntaken die door een instelling in overleg met tenminste twee bedrijven in de regio, docenten en studenten zijn ontwikkeld en passen bij het niveau van de regionale beroepsopleiding waarop de geregionaliseerde kwalificatie is gericht.
l. Een regionaal keuzedeel bestaat uit inhoud, vakkennis en vaardigheden die door de instelling in overleg met werkgevers in de regio zijn ontwikkeld.
m. Een (regionaal) keuzedeel moet voldoen aan het bestaande model en instructie keuzedelen.
n. Het landelijke deel van de geregionaliseerde kwalificatie wordt door ten minste twee instellingen in samenspraak met het (regionale) bedrijfsleven ontwikkeld. In de verantwoordingsinformatie is dit opgenomen.
o. Het landelijke deel wordt vastgesteld door de minister na toetsing door de Toetsingskamer SBB en advisering door de sectorkamer die penvoerder is van de kwalificatie op basis waarvan het landelijke deel ontwikkeld is. In de verantwoordingsinformatie bij de geregionaliseerde kwalificatie is dit aangegeven.
p. Het regionale deel van de kwalificatie en de regionale keuzedelen worden gevalideerd door de instelling. In de verantwoordingsinformatie bij de geregionaliseerde kwalificatie is hierop een toelichting gegeven.
q. Wanneer landelijke delen van geregionaliseerde kwalificaties het werkgebied van meerdere sectorkamers betreffen, zijn er afspraken gemaakt over samenwerking. In de verantwoordingsinformatie bij de geregionaliseerde kwalificatie is dit aangegeven.
a. Het landelijke deel van de geregionaliseerde kwalificatie is opgebouwd uit kerntaken en werkprocessen welke afkomstig zijn uit bij AMvB aangewezen kwalificatie(s).
b. Er is geen ondoelmatige overlap tussen het landelijke deel en de regionale delen van een geregionaliseerde kwalificatie, tussen geregionaliseerde kwalificaties en bij de kwalificatie behorende (regionale) keuzedelen.
c. Elke geregionaliseerde kwalificatie bevat een duidelijke en evenwichtige beschrijving van (vak)kennis, vaardigheden en gedragsaspecten.
d. De geregionaliseerde kwalificatie heeft het niveau van de kwalificatie(s) waarop het landelijke deel is gebaseerd.
e. Het mbo-niveau van de geregionaliseerde kwalificatie is consistent uitgewerkt met behulp van de NLQF-descriptoren.
f. Kwalificaties zijn voorzien van een EQF / NLQF-niveau.
g. De beroepsgerichte eisen Nederlandse taal, rekenen en moderne vreemde talen (MVT) zijn herkenbaar en eenduidig uitgewerkt in de geregionaliseerde kwalificatie.
h. De geregionaliseerde kwalificatie voldoet op alle elementen aan het 'Model geregionaliseerde kwalificatie mbo' inclusief de 'Instructies bij de ontwikkeling van een geregionaliseerde kwalificatie mbo, keuzedelen en verantwoordingsinformatie'.
i. De geregionaliseerde kwalificatie is zodanig digitaal ontsloten dat gebruikers gemakkelijk overzichten kunnen opstellen betreffende geselecteerde geregionaliseerde kwalificatie elementen om bijvoorbeeld verschillen en overeenkomsten tussen de kwalificaties in beeld te brengen.
j. Er is minimaal één terugvaloptie voor studenten indien zij om welke reden dan ook uitstromen uit de geregionaliseerde kwalificatie en hun opleiding willen vervolgen op basis van een reguliere mbo-kwalificatie.
k. Het regionale deel van de geregionaliseerde kwalificatie is geformuleerd op dezelfde manier als het landelijke deel (m.b.v. kerntaken, werkprocessen, kennis/vaardigheden en gedrag). Dit geldt ook voor de regio-keuzedelen die gebaseerd zijn op het model keuzedelen.
l. Het regionale deel kan in beperkte mate in niveau afwijken van het landelijke deel zolang dit geen invloed heeft op het totaal van het landelijke deel én regionale deel.
m. Er is geen ondoelmatige overlap tussen het landelijke deel en de regionale delen van een geregionaliseerde kwalificatie en de bij de kwalificatie behorende (regionale) keuzedelen.
n. Het (regionale) keuzedeel voldoet op alle elementen aan het 'Model keuzedeel mbo’ inclusief de 'Instructie bij de ontwikkeling van geregionaliseerde kwalificaties mbo, keuzedelen en verantwoordingsinformatie'.
a. De procedure voor ontwikkeling en vaststelling van geregionaliseerde kwalificaties is zodanig ingericht dat flexibele toevoeging en/of aanpassing mogelijk is wanneer daar dringende redenen voor zijn vanuit het perspectief van de (regionale) arbeidsmarkt, de onderwijsuitvoering of veranderende wetgeving.
b. De geregionaliseerde kwalificatie biedt ruimte voor erkende leerbedrijven om invulling te geven aan de bpv in samenspraak met onderwijsinstellingen. De geregionaliseerde kwalificatie bevat geen eisen voor de wijze van inrichting van onderwijs, examinering, beroepspraktijkvorming en evenmin voor bijvoorbeeld de didactiek.
c. Aan elke geregionaliseerde kwalificatie zijn keuzedelen gekoppeld. Dat kunnen ook (regionale) keuzedelen zijn. Het aantal van keuzedelen dat gekoppeld is aan een geregionaliseerde kwalificatie is dusdanig van omvang (in aantal én studielast) dat de mogelijkheid tot het maken van een keuze door de student op het niveau van een geregionaliseerde kwalificatie verzekerd is.
a. De geregionaliseerde kwalificatie is zo opgesteld dat het meerjarig meekan zonder tussentijds geactualiseerd te hoeven worden. Van die termijn wordt alleen afgeweken in het geval er dringende overwegingen zijn vanuit wet- en regelgeving, (regionale) arbeidsmarkt of uitvoering.