Bijlage 1 Regeling stofomschrijving Sovjet Unie (examen geschiedenis): hAVO/VWO

Regeling stofomschrijving Sovjet Unie (examen geschiedenis)

Hoofdvragen: Hoe ontwikkelde zich het communistische systeem in de Sovjetunie onder Stalin en onder Brezjnev? Hoe groot was de invloed van dit systeem op het dagelijkse leven van Sovjetburgers in de periodes 1928-1941 en 1964-1982? Het thema geeft de leerling inzicht in de wording en werking van het communistische, of beter het Stalinistische systeem en in oorzaken van stagnatie c.q. ’innerlijke vermolming’ binnen dit systeem onder Brezjnev (1964-1982). Voor de Stalin periode ligt het accent op de jaren 1928 -1941 omdat in deze jaren de totalitaire staat gestalte kreeg en diep doordrong in het leven van Sovjetburgers. Het Stalinistische systeem kon niet zonder spanning en dwang. De spanning was voelbaar in al of niet vermeende dreiging van buitenaf en in ideologische verwachtingen. Het systeem kende zelf een intrinsieke spanning rond de vraag hoe totaal de greep van de staat op de samenleving moet zijn. Tussen 1941 en 1953 traden er geen wezenlijke veranderingen in het systeem op. Er is om verschillende redenen gekozen voor een vergelijking tussen het communistische systeem onder Stalin en onder Brezjnev. Brezjnev zette het Stalinistische systeem voort maar zonder de extreme dwang en de hooggespannen ideologische verwachtingen waarmee Stalin Sovjetburgers aan zijn systeem onderwierp. Onder Brezjnev nam de afstand tussen de Sovjetstaat en de Sovjetburgers toe; de spanning binnen het systeem eveneens. Wezenlijke hervormingen bleven achterwege omdat de Sovjetleiders vreesden anders de greep op de samenleving te verliezen. De vergelijking tussen periodes biedt mogelijkheden voor vaardigheden genoemd in domein A van het examenprogramma. Voor de periode Chroesjtsjov is weinig aandacht. In tegenstelling tot wat lange tijd in het Westen werd gedacht hebben Chroesjtsjovs hervormingsplannen niet geleid tot wezenlijke veranderingen in het communistische systeem. Dit thema is ontleend aan het subdomein ’totalitaire systemen en staten’ in het examenprogramma voor Havo en voor Vw